Ngày hai gia đình nhỏ hợp lại thành một, người lớn thường lo trước hết cho chuyện của mình: nhà cửa, công việc, họ hàng. Nhưng với những đứa trẻ, thay đổi lớn lại là bỗng dưng có thêm anh, chị hoặc em mà chúng không hề chọn. Có những cặp anh chị em sau này thân nhau như ruột thịt, cũng có những đứa trẻ sống chung nhiều năm mà vẫn như người lạ. Sự khác biệt ấy phần lớn nằm ở cách người lớn tạo điều kiện cho các con đến gần nhau.
Hiểu rằng mỗi đứa trẻ đều đang mất đi điều gì đó
Trước khi nói đến gắn kết, cần nhìn thấy điều các con đang trải qua. Đứa lớn có thể mất vị trí "con một" hay "anh cả". Đứa nhỏ có thể phải chia sẻ phòng ngủ, đồ chơi, và cả thời gian của bố hoặc mẹ. Có đứa trẻ vẫn còn nhớ cha hoặc mẹ ruột không sống chung, và cảm thấy việc thân thiết với gia đình mới giống như một sự phản bội.
Khi người lớn thừa nhận những cảm xúc này thay vì bảo con "phải vui lên", trẻ sẽ dễ mở lòng hơn với anh chị em mới.
Đừng ép, hãy tạo cơ hội
Tình cảm anh chị em không thể ra lệnh mà có. Thay vì yêu cầu các con phải chơi với nhau, hãy tạo ra những tình huống để chúng tự nhiên ở cạnh nhau:
- Giao một việc nhà cần hai người cùng làm, như nấu một món ăn hay dọn góc ban công.
- Tổ chức trò chơi gia đình mà các đội được trộn lẫn giữa con của hai bên.
- Để các con cùng lên kế hoạch cho một chuyến đi chơi ngắn.
- Cho phép các con có bí mật nhỏ chung, như một món quà bất ngờ tặng bố mẹ.
Những trải nghiệm chung, dù nhỏ, chính là nền móng của sự gắn bó.
Khi có thêm một em bé chung
Nhiều gia đình tái hôn sau đó có thêm em bé chung. Em bé này trở thành cầu nối đặc biệt, vì bé có chung cha hoặc chung mẹ với từng nhóm anh chị. Về mặt pháp lý, đây cũng là điểm khác biệt đáng chú ý: theo các phân tích dựa trên Nghị quyết 02/HĐTP năm 1990 và Luật Hôn nhân và gia đình 2014, anh chị em có chung cha đẻ hoặc chung mẹ đẻ được xem là anh chị em ruột, trong khi con riêng của hai bên không chung cha mẹ đẻ thì không. Bạn nào muốn tìm hiểu kỹ hơn về câu hỏi cùng cha khác mẹ có phải anh em ruột không, cả về di truyền lẫn pháp lý, có thể đọc bài phân tích chi tiết của NOVAGEN.
Trong nhà, những khác biệt pháp lý này không nên trở thành ranh giới tình cảm. Các anh chị nên được mời tham gia chăm em theo cách phù hợp lứa tuổi, để cảm thấy mình là một phần của niềm vui chung.
Một khoảnh khắc minh họa
Hãy thử hình dung một tình huống giả định: hai đứa trẻ mười tuổi, con riêng của mỗi bên, suốt mấy tháng đầu chỉ chào nhau cho có. Một tối mất điện, cả nhà ngồi ngoài hiên, hai đứa bất ngờ phát hiện cùng mê một bộ truyện tranh. Từ hôm đó, chúng bắt đầu trao đổi sách, rồi rủ nhau đạp xe. Không ai sắp đặt khoảnh khắc ấy, nhưng người lớn đã làm một việc đúng: không ép, chỉ để các con có không gian gặp nhau.
Tôn trọng không gian riêng
Gắn kết không có nghĩa là lúc nào cũng phải ở cạnh nhau. Mỗi đứa trẻ vẫn cần một góc riêng, dù chỉ là một chiếc kệ sách hay một ngăn tủ, nơi đồ đạc của mình không bị ai động vào. Các con cũng cần thời gian riêng với cha hoặc mẹ ruột, chẳng hạn một buổi đi ăn sáng chỉ có hai người. Khi nhu cầu riêng tư được tôn trọng, trẻ ít cảm thấy bị đe dọa bởi anh chị em mới, và nhờ vậy lại sẵn lòng chia sẻ hơn. Quy tắc gõ cửa trước khi vào phòng, hỏi trước khi mượn đồ là những bài học nhỏ nhưng giúp cả nhà sống chung dễ chịu.
Vai trò của người lớn
Người lớn cần làm gương trong cách đối xử công bằng. Một vài điều nên tránh: so sánh các con với nhau, thiên vị con ruột trong những tình huống tranh chấp, hoặc nói xấu cha mẹ ruột không sống chung của đứa trẻ nào đó. Ngược lại, hãy công nhận những nỗ lực nhỏ, như khi anh nhường em món đồ chơi hay chị chỉ em làm bài tập.
Nếu căng thẳng kéo dài, trẻ có dấu hiệu thu mình hay cáu gắt thường xuyên, đừng ngại tìm đến chuyên gia tâm lý gia đình. Đôi khi một góc nhìn từ bên ngoài giúp mọi người hiểu nhau nhanh hơn.
Thời gian là người bạn đồng hành
Gắn kết anh chị em trong gia đình tái hôn là một quá trình dài, có lúc tiến, có lúc lùi. Điều quan trọng là người lớn giữ sự kiên nhẫn và nhất quán. Một ngày nào đó, bạn có thể bất ngờ nghe các con bênh vực nhau trước người ngoài, và nhận ra rằng những đứa trẻ từng xa lạ đã thật sự trở thành anh chị em của nhau.
Hiểu rằng mỗi đứa trẻ đều đang mất đi điều gì đó
Trước khi nói đến gắn kết, cần nhìn thấy điều các con đang trải qua. Đứa lớn có thể mất vị trí "con một" hay "anh cả". Đứa nhỏ có thể phải chia sẻ phòng ngủ, đồ chơi, và cả thời gian của bố hoặc mẹ. Có đứa trẻ vẫn còn nhớ cha hoặc mẹ ruột không sống chung, và cảm thấy việc thân thiết với gia đình mới giống như một sự phản bội.
Khi người lớn thừa nhận những cảm xúc này thay vì bảo con "phải vui lên", trẻ sẽ dễ mở lòng hơn với anh chị em mới.
Đừng ép, hãy tạo cơ hội
Tình cảm anh chị em không thể ra lệnh mà có. Thay vì yêu cầu các con phải chơi với nhau, hãy tạo ra những tình huống để chúng tự nhiên ở cạnh nhau:
- Giao một việc nhà cần hai người cùng làm, như nấu một món ăn hay dọn góc ban công.
- Tổ chức trò chơi gia đình mà các đội được trộn lẫn giữa con của hai bên.
- Để các con cùng lên kế hoạch cho một chuyến đi chơi ngắn.
- Cho phép các con có bí mật nhỏ chung, như một món quà bất ngờ tặng bố mẹ.
Những trải nghiệm chung, dù nhỏ, chính là nền móng của sự gắn bó.
Khi có thêm một em bé chung
Nhiều gia đình tái hôn sau đó có thêm em bé chung. Em bé này trở thành cầu nối đặc biệt, vì bé có chung cha hoặc chung mẹ với từng nhóm anh chị. Về mặt pháp lý, đây cũng là điểm khác biệt đáng chú ý: theo các phân tích dựa trên Nghị quyết 02/HĐTP năm 1990 và Luật Hôn nhân và gia đình 2014, anh chị em có chung cha đẻ hoặc chung mẹ đẻ được xem là anh chị em ruột, trong khi con riêng của hai bên không chung cha mẹ đẻ thì không. Bạn nào muốn tìm hiểu kỹ hơn về câu hỏi cùng cha khác mẹ có phải anh em ruột không, cả về di truyền lẫn pháp lý, có thể đọc bài phân tích chi tiết của NOVAGEN.
Trong nhà, những khác biệt pháp lý này không nên trở thành ranh giới tình cảm. Các anh chị nên được mời tham gia chăm em theo cách phù hợp lứa tuổi, để cảm thấy mình là một phần của niềm vui chung.
Một khoảnh khắc minh họa
Hãy thử hình dung một tình huống giả định: hai đứa trẻ mười tuổi, con riêng của mỗi bên, suốt mấy tháng đầu chỉ chào nhau cho có. Một tối mất điện, cả nhà ngồi ngoài hiên, hai đứa bất ngờ phát hiện cùng mê một bộ truyện tranh. Từ hôm đó, chúng bắt đầu trao đổi sách, rồi rủ nhau đạp xe. Không ai sắp đặt khoảnh khắc ấy, nhưng người lớn đã làm một việc đúng: không ép, chỉ để các con có không gian gặp nhau.
Tôn trọng không gian riêng
Gắn kết không có nghĩa là lúc nào cũng phải ở cạnh nhau. Mỗi đứa trẻ vẫn cần một góc riêng, dù chỉ là một chiếc kệ sách hay một ngăn tủ, nơi đồ đạc của mình không bị ai động vào. Các con cũng cần thời gian riêng với cha hoặc mẹ ruột, chẳng hạn một buổi đi ăn sáng chỉ có hai người. Khi nhu cầu riêng tư được tôn trọng, trẻ ít cảm thấy bị đe dọa bởi anh chị em mới, và nhờ vậy lại sẵn lòng chia sẻ hơn. Quy tắc gõ cửa trước khi vào phòng, hỏi trước khi mượn đồ là những bài học nhỏ nhưng giúp cả nhà sống chung dễ chịu.
Vai trò của người lớn
Người lớn cần làm gương trong cách đối xử công bằng. Một vài điều nên tránh: so sánh các con với nhau, thiên vị con ruột trong những tình huống tranh chấp, hoặc nói xấu cha mẹ ruột không sống chung của đứa trẻ nào đó. Ngược lại, hãy công nhận những nỗ lực nhỏ, như khi anh nhường em món đồ chơi hay chị chỉ em làm bài tập.
Nếu căng thẳng kéo dài, trẻ có dấu hiệu thu mình hay cáu gắt thường xuyên, đừng ngại tìm đến chuyên gia tâm lý gia đình. Đôi khi một góc nhìn từ bên ngoài giúp mọi người hiểu nhau nhanh hơn.
Thời gian là người bạn đồng hành
Gắn kết anh chị em trong gia đình tái hôn là một quá trình dài, có lúc tiến, có lúc lùi. Điều quan trọng là người lớn giữ sự kiên nhẫn và nhất quán. Một ngày nào đó, bạn có thể bất ngờ nghe các con bênh vực nhau trước người ngoài, và nhận ra rằng những đứa trẻ từng xa lạ đã thật sự trở thành anh chị em của nhau.