Lắp đặt âm thanh hội trường không đơn giản là chọn vài chiếc loa công suất lớn rồi đặt hai bên sân khấu. Một hệ thống muốn nghe rõ, phủ âm đều và hạn chế hú rít cần được tính toán dựa trên diện tích, kết cấu phòng, số lượng người sử dụng cũng như mục đích chính của hội trường.
Chỉ cần chọn sai công suất hoặc đặt loa chưa đúng vị trí, khu vực phía trước có thể nghe quá lớn trong khi hàng ghế cuối vẫn thiếu tiếng. Vì vậy, trước khi bắt đầu thi công, có một số vấn đề quan trọng cần được tính toán kỹ.
Xác định rõ nhu cầu sử dụng của hội trường
Đầu tiên cần xác định hội trường được dùng chủ yếu cho việc gì. Một phòng họp cơ quan thường ưu tiên giọng nói rõ ràng, dễ nghe. Hội trường trường học ngoài họp còn có thể tổ chức văn nghệ, trong khi trung tâm sự kiện lại cần hệ thống có công suất và khả năng tái tạo âm nhạc tốt hơn.
Nhu cầu khác nhau sẽ dẫn đến cấu hình thiết bị khác nhau. Nếu chỉ dùng cho phát biểu, hội họp thì không nhất thiết phải đầu tư quá nhiều loa sub hoặc hệ thống công suất lớn. Ngược lại, với hội trường thường xuyên tổ chức biểu diễn, loa full, loa sub, monitor sân khấu, mixer và bộ xử lý tín hiệu gần như đều cần được tính tới.
Việc xác định đúng nhu cầu ngay từ đầu giúp tránh hai tình trạng khá phổ biến: đầu tư quá nhiều thiết bị gây lãng phí hoặc cấu hình quá yếu khiến hệ thống nhanh chóng phải nâng cấp.
Chọn công suất theo diện tích và không gian thực tế
Không nên lựa chọn loa chỉ dựa vào một thông số công suất. Yamaha lưu ý rằng việc thiết kế hệ thống loa phải xét đồng thời kích thước, hình dạng, mục đích sử dụng và mức áp suất âm cần thiết tại khu vực người nghe.
Một hội trường dài và hẹp sẽ có cách bố trí khác với phòng rộng ngang. Hội trường trần cao, nhiều kính hoặc tường cứng cũng có đặc tính âm học khác hoàn toàn so với không gian có rèm, ghế nệm và vật liệu tiêu âm.
Vì vậy, trước khi chọn loa nên khảo sát diện tích, chiều cao trần, khoảng cách từ sân khấu đến hàng ghế cuối và sức chứa dự kiến. Từ đó mới tính được loại loa, số lượng cũng như mức công suất hợp lý.
Không nên cố chọn loa thật lớn với suy nghĩ công suất càng cao thì âm thanh càng tốt. Nếu hệ thống dư công suất nhưng bố trí chưa đúng, âm thanh vẫn có thể quá gắt ở phía trước nhưng thiếu rõ ràng ở cuối hội trường.
Bố trí loa để âm thanh phủ đều
Vị trí loa ảnh hưởng rất lớn tới trải nghiệm của người nghe. Theo Yamaha, cách bố trí cần hướng tới mức âm lượng tương đối đồng đều trên toàn bộ khu vực khán giả. Với những không gian lớn, loa chính đôi khi cần kết hợp thêm loa bổ trợ để lấp những vùng mà hệ thống phía sân khấu không thể phủ tốt.
Thông thường loa chính được đặt hoặc treo ở phía trước, hướng về khu vực khán giả. Góc nghiêng và độ cao cần đủ để âm thanh đến được các hàng ghế phía sau nhưng hạn chế đánh trực tiếp vào tường, trần hoặc những bề mặt phản xạ mạnh.
Với hội trường sâu, chỉ tăng âm lượng của cặp loa phía trước chưa chắc đã giải quyết được vấn đề. Có thể cần bổ sung loa delay ở giữa hoặc cuối phòng, sau đó căn chỉnh thời gian trễ để người nghe vẫn cảm nhận tiếng phát ra tự nhiên từ hướng sân khấu.
Đối với những hệ thống lớn, các phần mềm mô phỏng còn được sử dụng để tính góc loa và vùng phủ trước khi thi công thực tế. JBL hiện cũng phát triển các công cụ cho phép dựng không gian và mô phỏng phạm vi bao phủ âm thanh.
Chú ý vị trí loa và micro để tránh hú rít
Hú rít là một trong những lỗi dễ gặp nhất ở hệ thống âm thanh hội trường. Hiện tượng này xảy ra khi âm thanh từ loa quay trở lại micro, tiếp tục được khuếch đại rồi tạo thành một vòng lặp.
Shure cho biết khoảng cách và vị trí giữa loa với micro là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng xảy ra feedback. Micro đặt quá xa người nói, loa quá gần micro hoặc mở đồng thời quá nhiều micro đều có thể khiến hệ thống dễ hú hơn.
Vì thế, nên bố trí loa hướng về phía khán giả thay vì hướng trực tiếp vào khu vực đặt micro. Người nói cũng nên giữ khoảng cách hợp lý với micro để không phải tăng gain quá nhiều.
Nếu hội trường sử dụng nhiều micro đại biểu hoặc micro cổ ngỗng, cần có phương án quản lý số micro mở đồng thời. Không nên nghĩ rằng chỉ cần thêm bộ chống hú là có thể giải quyết hoàn toàn vấn đề, bởi vị trí thiết bị và âm học phòng vẫn là những yếu tố quan trọng.
Không bỏ qua đặc điểm âm học của hội trường
Một căn phòng có nhiều bề mặt kính, đá, gạch hoặc tường phẳng thường phản xạ âm khá mạnh. Khi tiếng từ loa dội đi dội lại, lời nói dễ trở nên đục và khó nghe dù hệ thống có công suất lớn.
Shure cũng chỉ ra rằng những không gian có độ vang lớn thường làm giảm độ rõ của tiếng nói và tăng nguy cơ feedback. Các vật liệu hấp thụ âm trên tường, cửa sổ hoặc những khu vực thích hợp có thể giúp kiểm soát tình trạng này.
Trong thực tế, rèm sân khấu, ghế nệm, thảm hoặc các vật liệu tiêu âm đều góp phần thay đổi đặc tính âm học của phòng. Vì vậy, cần xem hệ thống âm thanh và không gian như một tổng thể thay vì chỉ quan tâm tới thiết bị.
Chọn thiết bị có khả năng phối ghép đồng bộ
Loa, cục đẩy công suất, mixer và bộ xử lý không nên lựa chọn riêng lẻ. Công suất ampli cần tương thích với loa, số lượng ngõ vào mixer phải đáp ứng số micro và nguồn phát, trong khi DSP cần đủ khả năng xử lý cho cấu hình thực tế.
Dây tín hiệu, dây loa và các đầu kết nối cũng phải được tính toán ngay từ lúc thiết kế. Đặc biệt với hội trường lớn, tuyến dây dài hoặc hệ thống nhiều loa cần chú ý tới trở kháng, phương thức đấu nối và khả năng mở rộng sau này.
Việc phối ghép đúng từ đầu sẽ giúp hệ thống hoạt động ổn định hơn, đồng thời tránh phải thay một loạt thiết bị khi muốn bổ sung thêm loa hoặc micro.
Phải căn chỉnh và chạy thử trước khi bàn giao
Lắp xong thiết bị chưa có nghĩa là hệ thống đã hoàn thiện. Công đoạn cuối cùng cần kiểm tra từng loa, micro, nguồn nhạc và các đường tín hiệu, sau đó căn chỉnh gain, EQ, crossover, limiter và delay nếu hệ thống có sử dụng.
Quá trình chạy thử cũng nên được thực hiện ở nhiều vị trí khác nhau trong hội trường, từ hàng ghế đầu đến cuối phòng. Mục tiêu không phải làm cho âm thanh thật lớn mà là đảm bảo người ngồi ở các vị trí đều có thể nghe rõ và dễ chịu.
Một hệ thống âm thanh hội trường tốt cần được tính toán từ khâu khảo sát, lựa chọn thiết bị cho tới lắp đặt và căn chỉnh. Làm kỹ ngay từ đầu sẽ giúp hệ thống dễ sử dụng, hạn chế hú rít, âm thanh phủ đều và quan trọng hơn là tránh phải tốn thêm chi phí sửa chữa, nâng cấp sau khi đã đưa vào vận hành.
Chỉ cần chọn sai công suất hoặc đặt loa chưa đúng vị trí, khu vực phía trước có thể nghe quá lớn trong khi hàng ghế cuối vẫn thiếu tiếng. Vì vậy, trước khi bắt đầu thi công, có một số vấn đề quan trọng cần được tính toán kỹ.
Xác định rõ nhu cầu sử dụng của hội trường
Đầu tiên cần xác định hội trường được dùng chủ yếu cho việc gì. Một phòng họp cơ quan thường ưu tiên giọng nói rõ ràng, dễ nghe. Hội trường trường học ngoài họp còn có thể tổ chức văn nghệ, trong khi trung tâm sự kiện lại cần hệ thống có công suất và khả năng tái tạo âm nhạc tốt hơn.
Nhu cầu khác nhau sẽ dẫn đến cấu hình thiết bị khác nhau. Nếu chỉ dùng cho phát biểu, hội họp thì không nhất thiết phải đầu tư quá nhiều loa sub hoặc hệ thống công suất lớn. Ngược lại, với hội trường thường xuyên tổ chức biểu diễn, loa full, loa sub, monitor sân khấu, mixer và bộ xử lý tín hiệu gần như đều cần được tính tới.
Việc xác định đúng nhu cầu ngay từ đầu giúp tránh hai tình trạng khá phổ biến: đầu tư quá nhiều thiết bị gây lãng phí hoặc cấu hình quá yếu khiến hệ thống nhanh chóng phải nâng cấp.
Chọn công suất theo diện tích và không gian thực tế
Không nên lựa chọn loa chỉ dựa vào một thông số công suất. Yamaha lưu ý rằng việc thiết kế hệ thống loa phải xét đồng thời kích thước, hình dạng, mục đích sử dụng và mức áp suất âm cần thiết tại khu vực người nghe.
Một hội trường dài và hẹp sẽ có cách bố trí khác với phòng rộng ngang. Hội trường trần cao, nhiều kính hoặc tường cứng cũng có đặc tính âm học khác hoàn toàn so với không gian có rèm, ghế nệm và vật liệu tiêu âm.
Vì vậy, trước khi chọn loa nên khảo sát diện tích, chiều cao trần, khoảng cách từ sân khấu đến hàng ghế cuối và sức chứa dự kiến. Từ đó mới tính được loại loa, số lượng cũng như mức công suất hợp lý.
Không nên cố chọn loa thật lớn với suy nghĩ công suất càng cao thì âm thanh càng tốt. Nếu hệ thống dư công suất nhưng bố trí chưa đúng, âm thanh vẫn có thể quá gắt ở phía trước nhưng thiếu rõ ràng ở cuối hội trường.
Bố trí loa để âm thanh phủ đều
Vị trí loa ảnh hưởng rất lớn tới trải nghiệm của người nghe. Theo Yamaha, cách bố trí cần hướng tới mức âm lượng tương đối đồng đều trên toàn bộ khu vực khán giả. Với những không gian lớn, loa chính đôi khi cần kết hợp thêm loa bổ trợ để lấp những vùng mà hệ thống phía sân khấu không thể phủ tốt.
Thông thường loa chính được đặt hoặc treo ở phía trước, hướng về khu vực khán giả. Góc nghiêng và độ cao cần đủ để âm thanh đến được các hàng ghế phía sau nhưng hạn chế đánh trực tiếp vào tường, trần hoặc những bề mặt phản xạ mạnh.
Với hội trường sâu, chỉ tăng âm lượng của cặp loa phía trước chưa chắc đã giải quyết được vấn đề. Có thể cần bổ sung loa delay ở giữa hoặc cuối phòng, sau đó căn chỉnh thời gian trễ để người nghe vẫn cảm nhận tiếng phát ra tự nhiên từ hướng sân khấu.
Đối với những hệ thống lớn, các phần mềm mô phỏng còn được sử dụng để tính góc loa và vùng phủ trước khi thi công thực tế. JBL hiện cũng phát triển các công cụ cho phép dựng không gian và mô phỏng phạm vi bao phủ âm thanh.
Chú ý vị trí loa và micro để tránh hú rít
Hú rít là một trong những lỗi dễ gặp nhất ở hệ thống âm thanh hội trường. Hiện tượng này xảy ra khi âm thanh từ loa quay trở lại micro, tiếp tục được khuếch đại rồi tạo thành một vòng lặp.
Shure cho biết khoảng cách và vị trí giữa loa với micro là những yếu tố trực tiếp ảnh hưởng đến khả năng xảy ra feedback. Micro đặt quá xa người nói, loa quá gần micro hoặc mở đồng thời quá nhiều micro đều có thể khiến hệ thống dễ hú hơn.
Vì thế, nên bố trí loa hướng về phía khán giả thay vì hướng trực tiếp vào khu vực đặt micro. Người nói cũng nên giữ khoảng cách hợp lý với micro để không phải tăng gain quá nhiều.
Nếu hội trường sử dụng nhiều micro đại biểu hoặc micro cổ ngỗng, cần có phương án quản lý số micro mở đồng thời. Không nên nghĩ rằng chỉ cần thêm bộ chống hú là có thể giải quyết hoàn toàn vấn đề, bởi vị trí thiết bị và âm học phòng vẫn là những yếu tố quan trọng.
Không bỏ qua đặc điểm âm học của hội trường
Một căn phòng có nhiều bề mặt kính, đá, gạch hoặc tường phẳng thường phản xạ âm khá mạnh. Khi tiếng từ loa dội đi dội lại, lời nói dễ trở nên đục và khó nghe dù hệ thống có công suất lớn.
Shure cũng chỉ ra rằng những không gian có độ vang lớn thường làm giảm độ rõ của tiếng nói và tăng nguy cơ feedback. Các vật liệu hấp thụ âm trên tường, cửa sổ hoặc những khu vực thích hợp có thể giúp kiểm soát tình trạng này.
Trong thực tế, rèm sân khấu, ghế nệm, thảm hoặc các vật liệu tiêu âm đều góp phần thay đổi đặc tính âm học của phòng. Vì vậy, cần xem hệ thống âm thanh và không gian như một tổng thể thay vì chỉ quan tâm tới thiết bị.
Chọn thiết bị có khả năng phối ghép đồng bộ
Loa, cục đẩy công suất, mixer và bộ xử lý không nên lựa chọn riêng lẻ. Công suất ampli cần tương thích với loa, số lượng ngõ vào mixer phải đáp ứng số micro và nguồn phát, trong khi DSP cần đủ khả năng xử lý cho cấu hình thực tế.
Dây tín hiệu, dây loa và các đầu kết nối cũng phải được tính toán ngay từ lúc thiết kế. Đặc biệt với hội trường lớn, tuyến dây dài hoặc hệ thống nhiều loa cần chú ý tới trở kháng, phương thức đấu nối và khả năng mở rộng sau này.
Việc phối ghép đúng từ đầu sẽ giúp hệ thống hoạt động ổn định hơn, đồng thời tránh phải thay một loạt thiết bị khi muốn bổ sung thêm loa hoặc micro.
Phải căn chỉnh và chạy thử trước khi bàn giao
Lắp xong thiết bị chưa có nghĩa là hệ thống đã hoàn thiện. Công đoạn cuối cùng cần kiểm tra từng loa, micro, nguồn nhạc và các đường tín hiệu, sau đó căn chỉnh gain, EQ, crossover, limiter và delay nếu hệ thống có sử dụng.
Quá trình chạy thử cũng nên được thực hiện ở nhiều vị trí khác nhau trong hội trường, từ hàng ghế đầu đến cuối phòng. Mục tiêu không phải làm cho âm thanh thật lớn mà là đảm bảo người ngồi ở các vị trí đều có thể nghe rõ và dễ chịu.
Một hệ thống âm thanh hội trường tốt cần được tính toán từ khâu khảo sát, lựa chọn thiết bị cho tới lắp đặt và căn chỉnh. Làm kỹ ngay từ đầu sẽ giúp hệ thống dễ sử dụng, hạn chế hú rít, âm thanh phủ đều và quan trọng hơn là tránh phải tốn thêm chi phí sửa chữa, nâng cấp sau khi đã đưa vào vận hành.