Người lớn thường tập trung vào giấy tờ, chi phí và thời gian trả kết quả, mà quên rằng đứa trẻ đi cùng cũng có những câu hỏi của riêng mình. Vì sao phải đến chỗ lạ? Vì sao cô nhân viên lại chụp ảnh, lấy dấu tay? Bố mẹ có đang giận nhau không? Cách người lớn trả lời, hoặc im lặng, có thể để lại dấu ấn lâu dài. Bài viết này gợi ý vài nguyên tắc giao tiếp mang tính tham khảo; mỗi gia đình và mỗi đứa trẻ đều khác nhau, nên khi cần, hãy tìm đến chuyên gia tâm lý trẻ em.
Trước hết, người lớn cần ổn định cảm xúc
Trẻ đọc nét mặt và giọng nói của cha mẹ nhanh hơn chúng ta nghĩ. Nếu người lớn đang căng thẳng, lo âu hay mâu thuẫn, đứa trẻ sẽ cảm nhận được dù không ai nói ra. Trước khi trò chuyện với con, hãy dành thời gian bàn bạc giữa những người lớn: ai sẽ nói, nói đến đâu, và tránh tranh cãi trước mặt trẻ vào những ngày này.
Nói theo độ tuổi, ngắn gọn và trung thực
Với trẻ nhỏ, chỉ cần giải thích hoạt động cụ thể: "Hôm nay cô sẽ lấy một chút nước bọt ở má con bằng que bông, nhẹ nhàng thôi." Trẻ lớn hơn có thể hiểu rằng đây là một kiểm tra sức khỏe hoặc giấy tờ của gia đình. Với thiếu niên, sự trung thực ở mức phù hợp thường tốt hơn lời nói dối, vì các em dễ tự tìm hiểu và cảm thấy bị phản bội nếu phát hiện ra sau này.
Không cần đi vào chi tiết khoa học hay lý do nhạy cảm nếu trẻ chưa hỏi. Hãy để câu hỏi của con dẫn dắt cuộc trò chuyện.
Chuẩn bị cho con biết điều gì sẽ diễn ra
Sự bất ngờ là nguồn gốc của nhiều nỗi sợ ở trẻ. Kể trước cho con nghe về buổi hẹn sẽ giúp con yên tâm hơn. Các mẫu thường được lấy khá nhẹ nhàng, như tế bào niêm mạc miệng bằng tăm bông, máu đầu ngón tay, tóc có chân hoặc móng. Nếu làm theo hình thức pháp lý, con sẽ được chụp ảnh chân dung và lăn tay, nên hãy nói trước để con không hoảng. Phụ huynh có thể đọc bài viết về quy trình xét nghiệm adn cha con để nắm rõ từng bước, từ đó kể lại cho con bằng ngôn ngữ đơn giản.
- Biến buổi hẹn thành một "nhiệm vụ nhỏ" mà con được giao, kèm một phần thưởng giản dị sau đó.
- Cho con mang theo món đồ chơi hoặc cuốn sách yêu thích.
- Hẹn vào khung giờ con không đói, không buồn ngủ.
Khi con hỏi "vì sao nhà mình phải làm việc này?"
Câu hỏi này có thể đến bất cứ lúc nào, kể cả trên đường về. Đừng vội gạt đi. Với trẻ nhỏ, một câu như "Bố mẹ cần làm một số giấy tờ cho gia đình, và đây là một phần trong đó" thường là đủ. Với trẻ lớn, có thể nói rằng người lớn đang giải quyết một việc quan trọng và sẽ kể thêm khi phù hợp. Điều cốt lõi là con không cảm thấy mình có lỗi, cũng không bị đặt vào vị trí phải chọn phe giữa những người lớn. Các câu trả lời ở đây chỉ là ví dụ minh họa, bạn nên điều chỉnh theo tính cách của con.
Những câu không nên nói với con
- Những câu đổ lỗi, so sánh hoặc nhắc đến mâu thuẫn của người lớn.
- Những lời hứa không chắc giữ được, như "xong việc này mọi thứ sẽ như cũ".
- Những câu đùa về việc con "không giống bố" hay "không giống mẹ".
Trẻ có thể ghi nhớ một câu nói vô tình suốt nhiều năm. Nếu lỡ lời, hãy chủ động xin lỗi và giải thích lại với con.
Sau khi có kết quả
Dù kết quả thế nào, đó là thông tin của người lớn trước tiên. Kết quả xét nghiệm được trả bảo mật cho người đăng ký, nên gia đình có thời gian cân nhắc. Hãy tự tiếp nhận, trao đổi với nhau, và nếu cần, tham khảo chuyên gia tâm lý trước khi quyết định có nói với con hay không, nói vào lúc nào và nói như thế nào.
Điều trẻ cần được nghe đều đặn là con được yêu thương và an toàn, bất kể giấy tờ ghi gì. Sự ổn định trong sinh hoạt hằng ngày, bữa cơm, giờ đi ngủ, những cái ôm, là thông điệp mạnh mẽ hơn mọi lời giải thích.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn
Nếu sau buổi xét nghiệm con trở nên thu mình, mất ngủ, hay hỏi đi hỏi lại về chuyện gia đình, đó là lúc nên trò chuyện với chuyên gia tâm lý trẻ em. Với những trường hợp có tranh chấp về quyền nuôi con hay cấp dưỡng, luật sư có thể giúp người lớn xử lý phần pháp lý, để cha mẹ tập trung vào việc chăm sóc cảm xúc cho con.
Lời kết
Một buổi xét nghiệm chỉ kéo dài ít phút, nhưng cảm giác của đứa trẻ về ngày hôm đó có thể ở lại rất lâu. Sự chuẩn bị chu đáo, lời giải thích phù hợp và thái độ bình tĩnh của người lớn sẽ giúp con đi qua trải nghiệm này một cách nhẹ nhàng.
Trước hết, người lớn cần ổn định cảm xúc
Trẻ đọc nét mặt và giọng nói của cha mẹ nhanh hơn chúng ta nghĩ. Nếu người lớn đang căng thẳng, lo âu hay mâu thuẫn, đứa trẻ sẽ cảm nhận được dù không ai nói ra. Trước khi trò chuyện với con, hãy dành thời gian bàn bạc giữa những người lớn: ai sẽ nói, nói đến đâu, và tránh tranh cãi trước mặt trẻ vào những ngày này.
Nói theo độ tuổi, ngắn gọn và trung thực
Với trẻ nhỏ, chỉ cần giải thích hoạt động cụ thể: "Hôm nay cô sẽ lấy một chút nước bọt ở má con bằng que bông, nhẹ nhàng thôi." Trẻ lớn hơn có thể hiểu rằng đây là một kiểm tra sức khỏe hoặc giấy tờ của gia đình. Với thiếu niên, sự trung thực ở mức phù hợp thường tốt hơn lời nói dối, vì các em dễ tự tìm hiểu và cảm thấy bị phản bội nếu phát hiện ra sau này.
Không cần đi vào chi tiết khoa học hay lý do nhạy cảm nếu trẻ chưa hỏi. Hãy để câu hỏi của con dẫn dắt cuộc trò chuyện.
Chuẩn bị cho con biết điều gì sẽ diễn ra
Sự bất ngờ là nguồn gốc của nhiều nỗi sợ ở trẻ. Kể trước cho con nghe về buổi hẹn sẽ giúp con yên tâm hơn. Các mẫu thường được lấy khá nhẹ nhàng, như tế bào niêm mạc miệng bằng tăm bông, máu đầu ngón tay, tóc có chân hoặc móng. Nếu làm theo hình thức pháp lý, con sẽ được chụp ảnh chân dung và lăn tay, nên hãy nói trước để con không hoảng. Phụ huynh có thể đọc bài viết về quy trình xét nghiệm adn cha con để nắm rõ từng bước, từ đó kể lại cho con bằng ngôn ngữ đơn giản.
- Biến buổi hẹn thành một "nhiệm vụ nhỏ" mà con được giao, kèm một phần thưởng giản dị sau đó.
- Cho con mang theo món đồ chơi hoặc cuốn sách yêu thích.
- Hẹn vào khung giờ con không đói, không buồn ngủ.
Khi con hỏi "vì sao nhà mình phải làm việc này?"
Câu hỏi này có thể đến bất cứ lúc nào, kể cả trên đường về. Đừng vội gạt đi. Với trẻ nhỏ, một câu như "Bố mẹ cần làm một số giấy tờ cho gia đình, và đây là một phần trong đó" thường là đủ. Với trẻ lớn, có thể nói rằng người lớn đang giải quyết một việc quan trọng và sẽ kể thêm khi phù hợp. Điều cốt lõi là con không cảm thấy mình có lỗi, cũng không bị đặt vào vị trí phải chọn phe giữa những người lớn. Các câu trả lời ở đây chỉ là ví dụ minh họa, bạn nên điều chỉnh theo tính cách của con.
Những câu không nên nói với con
- Những câu đổ lỗi, so sánh hoặc nhắc đến mâu thuẫn của người lớn.
- Những lời hứa không chắc giữ được, như "xong việc này mọi thứ sẽ như cũ".
- Những câu đùa về việc con "không giống bố" hay "không giống mẹ".
Trẻ có thể ghi nhớ một câu nói vô tình suốt nhiều năm. Nếu lỡ lời, hãy chủ động xin lỗi và giải thích lại với con.
Sau khi có kết quả
Dù kết quả thế nào, đó là thông tin của người lớn trước tiên. Kết quả xét nghiệm được trả bảo mật cho người đăng ký, nên gia đình có thời gian cân nhắc. Hãy tự tiếp nhận, trao đổi với nhau, và nếu cần, tham khảo chuyên gia tâm lý trước khi quyết định có nói với con hay không, nói vào lúc nào và nói như thế nào.
Điều trẻ cần được nghe đều đặn là con được yêu thương và an toàn, bất kể giấy tờ ghi gì. Sự ổn định trong sinh hoạt hằng ngày, bữa cơm, giờ đi ngủ, những cái ôm, là thông điệp mạnh mẽ hơn mọi lời giải thích.
Khi nào nên tìm hỗ trợ chuyên môn
Nếu sau buổi xét nghiệm con trở nên thu mình, mất ngủ, hay hỏi đi hỏi lại về chuyện gia đình, đó là lúc nên trò chuyện với chuyên gia tâm lý trẻ em. Với những trường hợp có tranh chấp về quyền nuôi con hay cấp dưỡng, luật sư có thể giúp người lớn xử lý phần pháp lý, để cha mẹ tập trung vào việc chăm sóc cảm xúc cho con.
Lời kết
Một buổi xét nghiệm chỉ kéo dài ít phút, nhưng cảm giác của đứa trẻ về ngày hôm đó có thể ở lại rất lâu. Sự chuẩn bị chu đáo, lời giải thích phù hợp và thái độ bình tĩnh của người lớn sẽ giúp con đi qua trải nghiệm này một cách nhẹ nhàng.