- Tham gia
- 22/11/24
- Bài viết
- 458
- Thích
- 0
- Điểm
- 16
Trong quá trình giải quyết các vụ án hình sự liên quan đến tính mạng và sức khỏe, việc xác định chính xác tỷ lệ tổn thương cơ thể đóng vai trò then chốt để định tội danh và quyết định hình phạt. Để đảm bảo tính khách quan và đúng pháp luật, các cá nhân không thể tự ý đi kiểm tra thương tật ngay từ đầu mà phải tuân thủ nghiêm ngặt quy trình tố tụng, đặc biệt là thông qua cơ chế trưng cầu giám định chuyên môn. Công ty Luật Long Phan PMT xin cung cấp góc nhìn pháp lý toàn diện và chuyên sâu về các trường hợp bắt buộc trưng cầu cũng như quyền tự yêu cầu giám định của đương sự theo quy định hiện hành.
Theo trình tự thủ tục chuẩn hóa trong tố tụng hình sự, quyền lực chủ đạo trong việc ra quyết định kiểm tra, đánh giá tỷ lệ thương tật thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng. Sự can thiệp của các cơ quan này nhằm mục đích làm sáng tỏ bản chất của hành vi phạm tội, ngăn ngừa tình trạng ngụy tạo chứng cứ hoặc đánh giá sai lệch dựa trên các tài liệu y khoa không chính thức. Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng buộc phải ra quyết định trưng cầu giám định khi cần thiết phải xác định rõ ràng đặc điểm thương tích, mức độ gây tổn hại cho sức khỏe, hoặc mức độ suy giảm khả năng lao động của nạn nhân, căn cứ quy định tại Khoản 4 Điều 206 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đây là thủ tục tố tụng bắt buộc mang tính pháp định, giúp cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án có cơ sở vững chắc để định khung hình phạt, thay vì chỉ căn cứ vào lời khai cảm tính của các bên đương sự hoặc các sổ y bạ, bệnh án rời rạc tại bệnh viện.
Để phân biệt rõ ràng giữa hai cơ chế pháp lý này, hệ thống quy định hiện hành đã thiết lập các tiêu chí phân định cụ thể. Về mặt chủ thể thực hiện, việc trưng cầu giám định tư pháp thuộc thẩm quyền độc quyền của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng; trong khi đó, quyền tự mình chủ động yêu cầu giám định lại thuộc về đương sự hoặc người đại diện hợp pháp của họ. Về mặt điều kiện áp dụng thực tế, cơ quan tố tụng ra quyết định khi phát sinh nhu cầu cần làm sáng tỏ tính chất thương tật, còn cá nhân chỉ được thực hiện quyền tự yêu cầu khi họ đã nộp đơn đề nghị trưng cầu giám định nhưng bị cơ quan tố tụng khước từ hoặc từ chối. Về mặt thành phần hồ sơ, quy trình trưng cầu của cơ quan nhà nước yêu cầu phải có Quyết định trưng cầu giám định chính thức kèm hồ sơ vụ án; đối với cá nhân tự yêu cầu, hồ sơ phải bao gồm văn bản đơn yêu cầu cá nhân, hồ sơ tài liệu y tế hiện có cùng giấy tờ chứng minh tư cách tham gia tố tụng. Về mặt giá trị thực tiễn, việc trưng cầu được áp dụng phổ biến xuyên suốt các giai đoạn tin báo, điều tra, truy tố và xét xử vụ án; ngược lại, quyền tự yêu cầu đóng vai trò là công cụ pháp lý dự phòng tối ưu nhằm bảo vệ quyền lợi khi cơ quan điều tra không chấp thuận đề nghị.
Xét về khía cạnh quyền lợi của các bên tham gia tố tụng, pháp luật Việt Nam luôn mở ra cơ chế phối hợp và giám sát chặt chẽ. Cụ thể, dựa trên quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các chủ thể bao gồm đương sự, người đại diện hợp pháp, người bị buộc tội, người bào chữa cùng các cá nhân tham gia tố tụng khác hoàn toàn có quyền gửi văn bản đề nghị cơ quan tố tụng ra quyết định trưng cầu giám định. Trong thực tiễn, nếu nhận thấy cơ quan điều tra có dấu hiệu chậm trễ hoặc trì hoãn việc ra quyết định, người bị hại hoặc luật sư bảo vệ quyền lợi cần chủ động soạn thảo và nộp đơn kiến nghị bằng văn bản chính thức, đính kèm đầy đủ các chứng từ y tế, bệnh án, hóa đơn điều trị và các chứng cứ liên quan để hối thúc tiến độ giải quyết vụ việc.
Mặt khác, quyền tự mình liên hệ tổ chức giám định để yêu cầu xác định thương tật là một quyền mang tính chất ngoại lệ và đi kèm với những điều kiện ràng buộc nhất định nhằm tránh sự chồng chéo. Đương sự hoặc người đại diện của họ chỉ được quyền tự mình thực hiện việc yêu cầu này sau khi đã tiến hành thủ tục đề nghị cơ quan có thẩm quyền trưng cầu nhưng yêu cầu đó không được chấp nhận hoặc bị khước từ, căn cứ quy định tại Khoản 3 Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đồng thời, Khoản 3 Điều 3 Luật Giám định tư pháp 2025 cũng khẳng định nhất quán rằng người yêu cầu giám định tư pháp chính là người có quyền tự mình đưa ra yêu cầu giám định sau khi cơ quan tiến hành tố tụng từ chối thực hiện việc trưng cầu.
Tuy nhiên, các tổ chức giám định tư pháp cũng không có nghĩa vụ phải tiếp nhận toàn bộ mọi hồ sơ yêu cầu từ phía người dân một cách vô điều kiện. Pháp luật trao cho họ quyền được từ chối thực hiện trong một số trường hợp đặc thù để bảo đảm tính chuyên môn và hiệu quả làm việc. Cụ thể, nếu nội dung yêu cầu không nằm trong phạm vi chuyên môn kỹ thuật, hồ sơ tài liệu cung cấp bị thiếu sót không đủ cơ sở để đưa ra kết luận, cơ sở vật chất không đáp ứng đủ máy móc thiết bị, hoặc quy trình thực hiện không bảo đảm được tính độc lập, khách quan, tổ chức giám định hoàn toàn có quyền từ chối thực hiện, dựa trên Khoản 1 Điều 38 Luật Giám định tư pháp 2025. Chính vì vậy, người dân cần phải tiến hành rà soát, kiểm tra và chuẩn hóa toàn bộ hồ sơ pháp lý cũng như tài liệu y khoa một cách kỹ lưỡng trước khi nộp nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ bị các cơ quan chuyên môn từ chối tiếp nhận.
Như vậy, việc nắm vững quy định về các trường hợp bắt buộc trưng cầu và điều kiện tự yêu cầu giám định pháp y thương tích là chìa khóa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị hại trong tố tụng hình sự. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.
Theo trình tự thủ tục chuẩn hóa trong tố tụng hình sự, quyền lực chủ đạo trong việc ra quyết định kiểm tra, đánh giá tỷ lệ thương tật thuộc về các cơ quan tiến hành tố tụng. Sự can thiệp của các cơ quan này nhằm mục đích làm sáng tỏ bản chất của hành vi phạm tội, ngăn ngừa tình trạng ngụy tạo chứng cứ hoặc đánh giá sai lệch dựa trên các tài liệu y khoa không chính thức. Cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng buộc phải ra quyết định trưng cầu giám định khi cần thiết phải xác định rõ ràng đặc điểm thương tích, mức độ gây tổn hại cho sức khỏe, hoặc mức độ suy giảm khả năng lao động của nạn nhân, căn cứ quy định tại Khoản 4 Điều 206 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đây là thủ tục tố tụng bắt buộc mang tính pháp định, giúp cơ quan điều tra, viện kiểm sát và tòa án có cơ sở vững chắc để định khung hình phạt, thay vì chỉ căn cứ vào lời khai cảm tính của các bên đương sự hoặc các sổ y bạ, bệnh án rời rạc tại bệnh viện.
Để phân biệt rõ ràng giữa hai cơ chế pháp lý này, hệ thống quy định hiện hành đã thiết lập các tiêu chí phân định cụ thể. Về mặt chủ thể thực hiện, việc trưng cầu giám định tư pháp thuộc thẩm quyền độc quyền của các cơ quan có thẩm quyền tiến hành tố tụng; trong khi đó, quyền tự mình chủ động yêu cầu giám định lại thuộc về đương sự hoặc người đại diện hợp pháp của họ. Về mặt điều kiện áp dụng thực tế, cơ quan tố tụng ra quyết định khi phát sinh nhu cầu cần làm sáng tỏ tính chất thương tật, còn cá nhân chỉ được thực hiện quyền tự yêu cầu khi họ đã nộp đơn đề nghị trưng cầu giám định nhưng bị cơ quan tố tụng khước từ hoặc từ chối. Về mặt thành phần hồ sơ, quy trình trưng cầu của cơ quan nhà nước yêu cầu phải có Quyết định trưng cầu giám định chính thức kèm hồ sơ vụ án; đối với cá nhân tự yêu cầu, hồ sơ phải bao gồm văn bản đơn yêu cầu cá nhân, hồ sơ tài liệu y tế hiện có cùng giấy tờ chứng minh tư cách tham gia tố tụng. Về mặt giá trị thực tiễn, việc trưng cầu được áp dụng phổ biến xuyên suốt các giai đoạn tin báo, điều tra, truy tố và xét xử vụ án; ngược lại, quyền tự yêu cầu đóng vai trò là công cụ pháp lý dự phòng tối ưu nhằm bảo vệ quyền lợi khi cơ quan điều tra không chấp thuận đề nghị.
Xét về khía cạnh quyền lợi của các bên tham gia tố tụng, pháp luật Việt Nam luôn mở ra cơ chế phối hợp và giám sát chặt chẽ. Cụ thể, dựa trên quy định tại Khoản 1 và Khoản 2 Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015, các chủ thể bao gồm đương sự, người đại diện hợp pháp, người bị buộc tội, người bào chữa cùng các cá nhân tham gia tố tụng khác hoàn toàn có quyền gửi văn bản đề nghị cơ quan tố tụng ra quyết định trưng cầu giám định. Trong thực tiễn, nếu nhận thấy cơ quan điều tra có dấu hiệu chậm trễ hoặc trì hoãn việc ra quyết định, người bị hại hoặc luật sư bảo vệ quyền lợi cần chủ động soạn thảo và nộp đơn kiến nghị bằng văn bản chính thức, đính kèm đầy đủ các chứng từ y tế, bệnh án, hóa đơn điều trị và các chứng cứ liên quan để hối thúc tiến độ giải quyết vụ việc.
Mặt khác, quyền tự mình liên hệ tổ chức giám định để yêu cầu xác định thương tật là một quyền mang tính chất ngoại lệ và đi kèm với những điều kiện ràng buộc nhất định nhằm tránh sự chồng chéo. Đương sự hoặc người đại diện của họ chỉ được quyền tự mình thực hiện việc yêu cầu này sau khi đã tiến hành thủ tục đề nghị cơ quan có thẩm quyền trưng cầu nhưng yêu cầu đó không được chấp nhận hoặc bị khước từ, căn cứ quy định tại Khoản 3 Điều 207 Bộ luật Tố tụng hình sự 2015. Đồng thời, Khoản 3 Điều 3 Luật Giám định tư pháp 2025 cũng khẳng định nhất quán rằng người yêu cầu giám định tư pháp chính là người có quyền tự mình đưa ra yêu cầu giám định sau khi cơ quan tiến hành tố tụng từ chối thực hiện việc trưng cầu.
Tuy nhiên, các tổ chức giám định tư pháp cũng không có nghĩa vụ phải tiếp nhận toàn bộ mọi hồ sơ yêu cầu từ phía người dân một cách vô điều kiện. Pháp luật trao cho họ quyền được từ chối thực hiện trong một số trường hợp đặc thù để bảo đảm tính chuyên môn và hiệu quả làm việc. Cụ thể, nếu nội dung yêu cầu không nằm trong phạm vi chuyên môn kỹ thuật, hồ sơ tài liệu cung cấp bị thiếu sót không đủ cơ sở để đưa ra kết luận, cơ sở vật chất không đáp ứng đủ máy móc thiết bị, hoặc quy trình thực hiện không bảo đảm được tính độc lập, khách quan, tổ chức giám định hoàn toàn có quyền từ chối thực hiện, dựa trên Khoản 1 Điều 38 Luật Giám định tư pháp 2025. Chính vì vậy, người dân cần phải tiến hành rà soát, kiểm tra và chuẩn hóa toàn bộ hồ sơ pháp lý cũng như tài liệu y khoa một cách kỹ lưỡng trước khi nộp nhằm giảm thiểu tối đa nguy cơ bị các cơ quan chuyên môn từ chối tiếp nhận.
Như vậy, việc nắm vững quy định về các trường hợp bắt buộc trưng cầu và điều kiện tự yêu cầu giám định pháp y thương tích là chìa khóa bảo vệ quyền lợi hợp pháp của người bị hại trong tố tụng hình sự. Long Phan PMT cam kết cung cấp dịch vụ tư vấn chuyên nghiệp, nhanh chóng và hiệu quả, giúp Quý khách hàng giải quyết các vấn đề pháp lý liên quan một cách thuận lợi và đúng quy định. Liên hệ ngay hotline 1900636387 để được tư vấn miễn phí.