Có những công trình vừa đưa hệ thống điều hòa vào sử dụng vài tháng đã bắt đầu phát sinh đủ chuyện: Phòng thì lạnh buốt, phòng lại nóng, trần xuất hiện vệt ẩm, quạt chạy ồn mà tiền điện vẫn cao hơn dự tính.
Điều đáng nói là thiết bị lắp đặt đều đến từ những thương hiệu lớn, thông số kỹ thuật không có gì bất thường. Vậy vấn đề nằm ở đâu?
Thực tế, một hệ thống HVAC hoạt động hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào chất lượng máy móc. Từ tính toán tải lạnh, bố trí đường ống đến lắp đặt và cân chỉnh, chỉ cần một khâu làm chưa đúng cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống.
Dưới đây là 5 sai lầm khi thi công hệ thống HVAC mà anh em làm thiết kế, thi công và giám sát nên đặc biệt lưu ý.
1. Chọn sai công suất điều hòa và tính toán lưu lượng gió chưa phù hợp
Một sai lầm khá phổ biến là chọn công suất điều hòa chủ yếu dựa trên diện tích phòng. Chẳng hạn, cứ thấy phòng rộng là tăng công suất máy mà chưa xem xét kỹ hướng nắng, diện tích kính, số người sử dụng, thiết bị sinh nhiệt và lượng gió tươi cần cấp.
Hệ quả là có khu vực máy chạy liên tục vẫn không đủ lạnh, trong khi khu vực khác lại quá lạnh. Với hệ thống sử dụng ống gió, nếu tính toán lưu lượng và áp suất tĩnh không phù hợp, tình trạng phân phối gió không đều càng dễ xảy ra.
Đáng chú ý, lắp máy công suất lớn hơn chưa chắc đã tiết kiệm điện hơn. Một số hệ thống khi dư công suất có thể đóng/ngắt thường xuyên, kiểm soát độ ẩm kém và làm tăng chi phí đầu tư không cần thiết.
Để tránh tình trạng này, cần tính toán tải lạnh theo công năng thực tế, kiểm tra tải hiện, tải ẩn, nhu cầu gió tươi và tổn thất áp suất trước khi lựa chọn thiết bị.
Đây cũng là lý do khâu thiết kế thi công hệ thống HVAC cần được xem xét đồng bộ ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung lựa chọn máy có công suất lớn hoặc giá thành tốt.
2. Thi công ống gió sai kỹ thuật: Tiết kiệm lúc đầu, tốn kém về sau
Anh em làm công trình chắc không lạ chuyện phải điều chỉnh tuyến ống gió để tránh dầm, né hệ thống điện hoặc nhường không gian cho các hạng mục khác.
Vấn đề nằm ở chỗ, nếu tự ý thu nhỏ tiết diện ống, bố trí quá nhiều co gấp hoặc chuyển hướng đột ngột mà không kiểm tra lại tổn thất áp suất, hệ thống có thể gặp tình trạng thiếu gió, phát sinh tiếng rít và rung ồn.
Chưa kể, các mối nối, mặt bích hoặc gioăng không kín còn khiến không khí đã xử lý bị thất thoát. Khi đó, lưu lượng cấp đến từng khu vực có thể không đạt yêu cầu thiết kế.
Tùy đặc tính quạt và phương pháp điều khiển, hệ thống có thể phải tăng công suất vận hành để bù lưu lượng thiếu hụt, kéo theo điện năng tiêu thụ tăng.
Vì vậy, khi thi công ống gió cần kiểm soát kích thước, độ kín, gia cường, giá treo và lớp cách nhiệt. Những yêu cầu liên quan có thể tham khảo tiêu chuẩn SMACNA kết hợp với hồ sơ thiết kế được phê duyệt.
Một đoạn ống gió tiết kiệm được ít vật tư ban đầu đôi khi lại khiến chủ đầu tư phải trả thêm chi phí vận hành trong nhiều năm.
3. Lắp đặt ống đồng và cách nhiệt không đúng kỹ thuật
Đây là nhóm lỗi khá khó chịu vì nhiều khi hệ thống vẫn chạy bình thường lúc nghiệm thu, nhưng sau một thời gian mới bắt đầu xuất hiện vấn đề.
Chẳng hạn, mối hàn ống đồng không đảm bảo có thể gây rò rỉ môi chất lạnh. Quá trình hàn không sử dụng nitơ bảo vệ dễ hình thành lớp oxit bên trong đường ống, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến các bộ phận của hệ thống lạnh.
Ngoài ra, việc bỏ qua hoặc thực hiện không đạt yêu cầu thử kín, hút chân không cũng có thể khiến hơi ẩm và không khí ngưng còn tồn tại trong hệ thống.
Một lỗi khác thường gặp là thi công cách nhiệt không liên tục, hở mối nối hoặc sử dụng vật liệu không phù hợp. Khi bề mặt lạnh tiếp xúc với không khí ẩm, hiện tượng đọng sương có thể xuất hiện, lâu ngày làm hỏng trần thạch cao và các lớp hoàn thiện.
Để hạn chế rủi ro, cần tuân thủ quy định của nhà sản xuất về đường kính ống, chiều dài tuyến, chênh cao, quy trình hàn, thử kín và hút chân không.
Đặc biệt, nên kiểm tra kỹ các vị trí nối ống và cách nhiệt trước khi đóng trần. Bởi khi công trình đã hoàn thiện, chỉ một vị trí rò rỉ cũng có thể khiến việc sửa chữa trở nên rất tốn kém.
4. Chỉ quan tâm lắp đặt gọn đẹp mà quên không gian bảo trì
Nhiều hệ thống điều hòa giấu trần nhìn rất gọn khi hoàn thiện, nhưng đến lúc bảo dưỡng mới phát hiện không có đủ không gian để thao tác.
Dàn lạnh bị che kín, cửa thăm quá nhỏ hoặc bố trí sai vị trí khiến kỹ thuật viên khó tiếp cận bộ lọc, bơm nước ngưng và hộp điện.
Hậu quả không chỉ là tăng chi phí sửa chữa. Khi việc vệ sinh trở nên bất tiện, thiết bị dễ bị bỏ qua bảo trì định kỳ, khiến bụi bẩn tích tụ, lưu lượng gió giảm và hiệu suất trao đổi nhiệt bị ảnh hưởng.
Vì vậy, ngay từ giai đoạn shop drawing, cần phối hợp giữa HVAC, điện, PCCC và kiến trúc để kiểm tra không gian lắp đặt.
Khoảng hở bảo trì và cửa thăm phải đáp ứng yêu cầu của từng thiết bị, thay vì chỉ bố trí cho có.
Thi công đẹp là một chuyện, nhưng hệ thống có thuận tiện để bảo trì trong 5–10 năm tiếp theo hay không lại là chuyện khác.
5. Bỏ qua cân chỉnh và chạy thử: Máy chạy được chưa chắc hệ thống đã đạt
Đây có lẽ là một trong những sai lầm khi thi công hệ thống HVAC dễ bị xem nhẹ nhất.
Không ít trường hợp quá trình nghiệm thu chỉ dừng ở việc kiểm tra máy có hoạt động, có thổi gió lạnh và có xuất hiện cảnh báo hay không.
Trong khi đó, hệ thống có thể vẫn đang vận hành sai lệch so với thiết kế.
Ví dụ, miệng gió gần quạt nhận lưu lượng lớn, nhưng cuối tuyến lại thiếu gió. Với hệ Chiller, lưu lượng nước qua các nhánh không được cân chỉnh phù hợp cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng trao đổi nhiệt và hiệu quả vận hành.
Đó là lý do cần thực hiện TAB (Testing, Adjusting & Balancing) để đo kiểm và cân chỉnh các thông số như lưu lượng gió, chênh áp và lưu lượng nước theo phạm vi thiết kế.
Bên cạnh đó, công tác commissioning cần kiểm tra logic điều khiển, cảm biến, van, liên động thiết bị và các chế độ vận hành phù hợp.
Quan trọng hơn, kết quả đo kiểm phải được lưu thành hồ sơ để phục vụ nghiệm thu, vận hành và xử lý sự cố sau này.
Một hệ thống chạy êm khi bật thử chưa đủ để kết luận đạt yêu cầu. Điều cần chứng minh là các thông số thực tế có đáp ứng thiết kế hay không.
6. Sai lầm nhỏ khi thi công, chi phí lớn khi vận hành
Nhìn lại những vấn đề trên, có thể thấy hệ thống HVAC tốn điện hoặc nhanh xuống cấp không phải lúc nào cũng do thiết bị kém chất lượng.
Đôi khi nguyên nhân nằm ở một tuyến ống bố trí chưa hợp lý, một mối nối không kín hoặc một bước cân chỉnh bị bỏ qua.
Muốn hệ thống vận hành ổn định lâu dài, cần kiểm soát đồng thời ba yếu tố: thiết kế phù hợp, thi công đúng kỹ thuật và kiểm tra vận hành đầy đủ trước bàn giao.
Theo kinh nghiệm của anh em từng trực tiếp thi công hoặc xử lý sự cố HVAC, lỗi nào thường gây thiệt hại lớn nhất: tính sai tải lạnh, thi công đường ống hay bỏ qua cân chỉnh trước nghiệm thu?
CÔNG TY CỔ PHẦN CƠ ĐIỆN LẠNH ĐÔNG SAPA
Điều đáng nói là thiết bị lắp đặt đều đến từ những thương hiệu lớn, thông số kỹ thuật không có gì bất thường. Vậy vấn đề nằm ở đâu?
Thực tế, một hệ thống HVAC hoạt động hiệu quả không chỉ phụ thuộc vào chất lượng máy móc. Từ tính toán tải lạnh, bố trí đường ống đến lắp đặt và cân chỉnh, chỉ cần một khâu làm chưa đúng cũng có thể ảnh hưởng đến toàn bộ hệ thống.
Dưới đây là 5 sai lầm khi thi công hệ thống HVAC mà anh em làm thiết kế, thi công và giám sát nên đặc biệt lưu ý.
1. Chọn sai công suất điều hòa và tính toán lưu lượng gió chưa phù hợp
Một sai lầm khá phổ biến là chọn công suất điều hòa chủ yếu dựa trên diện tích phòng. Chẳng hạn, cứ thấy phòng rộng là tăng công suất máy mà chưa xem xét kỹ hướng nắng, diện tích kính, số người sử dụng, thiết bị sinh nhiệt và lượng gió tươi cần cấp.
Hệ quả là có khu vực máy chạy liên tục vẫn không đủ lạnh, trong khi khu vực khác lại quá lạnh. Với hệ thống sử dụng ống gió, nếu tính toán lưu lượng và áp suất tĩnh không phù hợp, tình trạng phân phối gió không đều càng dễ xảy ra.
Đáng chú ý, lắp máy công suất lớn hơn chưa chắc đã tiết kiệm điện hơn. Một số hệ thống khi dư công suất có thể đóng/ngắt thường xuyên, kiểm soát độ ẩm kém và làm tăng chi phí đầu tư không cần thiết.
Để tránh tình trạng này, cần tính toán tải lạnh theo công năng thực tế, kiểm tra tải hiện, tải ẩn, nhu cầu gió tươi và tổn thất áp suất trước khi lựa chọn thiết bị.
Đây cũng là lý do khâu thiết kế thi công hệ thống HVAC cần được xem xét đồng bộ ngay từ đầu, thay vì chỉ tập trung lựa chọn máy có công suất lớn hoặc giá thành tốt.
2. Thi công ống gió sai kỹ thuật: Tiết kiệm lúc đầu, tốn kém về sau
Anh em làm công trình chắc không lạ chuyện phải điều chỉnh tuyến ống gió để tránh dầm, né hệ thống điện hoặc nhường không gian cho các hạng mục khác.
Vấn đề nằm ở chỗ, nếu tự ý thu nhỏ tiết diện ống, bố trí quá nhiều co gấp hoặc chuyển hướng đột ngột mà không kiểm tra lại tổn thất áp suất, hệ thống có thể gặp tình trạng thiếu gió, phát sinh tiếng rít và rung ồn.
Chưa kể, các mối nối, mặt bích hoặc gioăng không kín còn khiến không khí đã xử lý bị thất thoát. Khi đó, lưu lượng cấp đến từng khu vực có thể không đạt yêu cầu thiết kế.
Tùy đặc tính quạt và phương pháp điều khiển, hệ thống có thể phải tăng công suất vận hành để bù lưu lượng thiếu hụt, kéo theo điện năng tiêu thụ tăng.
Vì vậy, khi thi công ống gió cần kiểm soát kích thước, độ kín, gia cường, giá treo và lớp cách nhiệt. Những yêu cầu liên quan có thể tham khảo tiêu chuẩn SMACNA kết hợp với hồ sơ thiết kế được phê duyệt.
Một đoạn ống gió tiết kiệm được ít vật tư ban đầu đôi khi lại khiến chủ đầu tư phải trả thêm chi phí vận hành trong nhiều năm.
3. Lắp đặt ống đồng và cách nhiệt không đúng kỹ thuật
Đây là nhóm lỗi khá khó chịu vì nhiều khi hệ thống vẫn chạy bình thường lúc nghiệm thu, nhưng sau một thời gian mới bắt đầu xuất hiện vấn đề.
Chẳng hạn, mối hàn ống đồng không đảm bảo có thể gây rò rỉ môi chất lạnh. Quá trình hàn không sử dụng nitơ bảo vệ dễ hình thành lớp oxit bên trong đường ống, tiềm ẩn nguy cơ ảnh hưởng đến các bộ phận của hệ thống lạnh.
Ngoài ra, việc bỏ qua hoặc thực hiện không đạt yêu cầu thử kín, hút chân không cũng có thể khiến hơi ẩm và không khí ngưng còn tồn tại trong hệ thống.
Một lỗi khác thường gặp là thi công cách nhiệt không liên tục, hở mối nối hoặc sử dụng vật liệu không phù hợp. Khi bề mặt lạnh tiếp xúc với không khí ẩm, hiện tượng đọng sương có thể xuất hiện, lâu ngày làm hỏng trần thạch cao và các lớp hoàn thiện.
Để hạn chế rủi ro, cần tuân thủ quy định của nhà sản xuất về đường kính ống, chiều dài tuyến, chênh cao, quy trình hàn, thử kín và hút chân không.
Đặc biệt, nên kiểm tra kỹ các vị trí nối ống và cách nhiệt trước khi đóng trần. Bởi khi công trình đã hoàn thiện, chỉ một vị trí rò rỉ cũng có thể khiến việc sửa chữa trở nên rất tốn kém.
4. Chỉ quan tâm lắp đặt gọn đẹp mà quên không gian bảo trì
Nhiều hệ thống điều hòa giấu trần nhìn rất gọn khi hoàn thiện, nhưng đến lúc bảo dưỡng mới phát hiện không có đủ không gian để thao tác.
Dàn lạnh bị che kín, cửa thăm quá nhỏ hoặc bố trí sai vị trí khiến kỹ thuật viên khó tiếp cận bộ lọc, bơm nước ngưng và hộp điện.
Hậu quả không chỉ là tăng chi phí sửa chữa. Khi việc vệ sinh trở nên bất tiện, thiết bị dễ bị bỏ qua bảo trì định kỳ, khiến bụi bẩn tích tụ, lưu lượng gió giảm và hiệu suất trao đổi nhiệt bị ảnh hưởng.
Vì vậy, ngay từ giai đoạn shop drawing, cần phối hợp giữa HVAC, điện, PCCC và kiến trúc để kiểm tra không gian lắp đặt.
Khoảng hở bảo trì và cửa thăm phải đáp ứng yêu cầu của từng thiết bị, thay vì chỉ bố trí cho có.
Thi công đẹp là một chuyện, nhưng hệ thống có thuận tiện để bảo trì trong 5–10 năm tiếp theo hay không lại là chuyện khác.
5. Bỏ qua cân chỉnh và chạy thử: Máy chạy được chưa chắc hệ thống đã đạt
Đây có lẽ là một trong những sai lầm khi thi công hệ thống HVAC dễ bị xem nhẹ nhất.
Không ít trường hợp quá trình nghiệm thu chỉ dừng ở việc kiểm tra máy có hoạt động, có thổi gió lạnh và có xuất hiện cảnh báo hay không.
Trong khi đó, hệ thống có thể vẫn đang vận hành sai lệch so với thiết kế.
Ví dụ, miệng gió gần quạt nhận lưu lượng lớn, nhưng cuối tuyến lại thiếu gió. Với hệ Chiller, lưu lượng nước qua các nhánh không được cân chỉnh phù hợp cũng có thể ảnh hưởng đến khả năng trao đổi nhiệt và hiệu quả vận hành.
Đó là lý do cần thực hiện TAB (Testing, Adjusting & Balancing) để đo kiểm và cân chỉnh các thông số như lưu lượng gió, chênh áp và lưu lượng nước theo phạm vi thiết kế.
Bên cạnh đó, công tác commissioning cần kiểm tra logic điều khiển, cảm biến, van, liên động thiết bị và các chế độ vận hành phù hợp.
Quan trọng hơn, kết quả đo kiểm phải được lưu thành hồ sơ để phục vụ nghiệm thu, vận hành và xử lý sự cố sau này.
Một hệ thống chạy êm khi bật thử chưa đủ để kết luận đạt yêu cầu. Điều cần chứng minh là các thông số thực tế có đáp ứng thiết kế hay không.
6. Sai lầm nhỏ khi thi công, chi phí lớn khi vận hành
Nhìn lại những vấn đề trên, có thể thấy hệ thống HVAC tốn điện hoặc nhanh xuống cấp không phải lúc nào cũng do thiết bị kém chất lượng.
Đôi khi nguyên nhân nằm ở một tuyến ống bố trí chưa hợp lý, một mối nối không kín hoặc một bước cân chỉnh bị bỏ qua.
Muốn hệ thống vận hành ổn định lâu dài, cần kiểm soát đồng thời ba yếu tố: thiết kế phù hợp, thi công đúng kỹ thuật và kiểm tra vận hành đầy đủ trước bàn giao.
Theo kinh nghiệm của anh em từng trực tiếp thi công hoặc xử lý sự cố HVAC, lỗi nào thường gây thiệt hại lớn nhất: tính sai tải lạnh, thi công đường ống hay bỏ qua cân chỉnh trước nghiệm thu?
CÔNG TY CỔ PHẦN CƠ ĐIỆN LẠNH ĐÔNG SAPA
- Showroom: 456/72 Cao Thắng, Phường Hòa Hưng, TPHCM.
- Hotline dự án 24/7: 0988 200 200 (Mr. Vinh)
- Email: quangvinh@dongsapa.com.vn
- Website: dongsapa.com.vn